รายงานสถานการณ์การค้าสินค้าเกษตรประจำเดือนพฤษภาคม 2569 ของสำนักงานที่ปรึกษาการเกษตร ณ กรุงวอชิงตัน เปิดเผยข้อมูลจาก United States International Trade Commission ว่า สหรัฐอเมริกานำเข้าปลาสวยงามจากไทยภายใต้รหัสพิกัด 030111 และ 030119 ในช่วงเดือนมกราคม–เมษายน 2569 มูลค่า 1.02 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 33.59 ล้านบาท ลดลง 40.43% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2568 ซึ่งมีมูลค่า 1.71 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 56.39 ล้านบาท

หากดูเฉพาะเดือนเมษายน 2569 มูลค่าการนำเข้าปลาสวยงามจากไทยอยู่ที่ 0.23 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 7.37 ล้านบาท ลดลง 41.08% จากเดือนเมษายน 2568 ที่อยู่ที่ 0.39 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 12.51 ล้านบาท ตัวเลขสองช่วงเวลามีทิศทางสอดคล้องกัน จึงเป็นสัญญาณที่ผู้ส่งออกและฟาร์มไทยควรติดตามอย่างใกล้ชิด

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ต้องตีความอย่างระมัดระวัง รายงานกล่าวถึงการนำเข้าของสหรัฐฯ จากประเทศไทยเท่านั้น ไม่ใช่มูลค่าการส่งออกปลาสวยงามของไทยไปทุกประเทศ และข้อมูลมูลค่าก็ยังไม่บอกโดยตรงว่าจำนวนตัวปลาลดลง ราคาต่อหน่วยลดลง หรือส่วนผสมของชนิดปลาที่ส่งออกเปลี่ยนไป ดังนั้นจึงยังสรุปไม่ได้ว่าอุตสาหกรรมปลาสวยงามไทยทั้งระบบหดตัว 40.43%

สาเหตุที่เป็นไปได้มีหลายด้าน เช่น ความต้องการของผู้บริโภค ค่าใช้จ่ายขนส่งทางอากาศ อัตรารอดระหว่างขนส่ง อัตราแลกเปลี่ยน การแข่งขันจากประเทศผู้ผลิตรายอื่น หรือการเปลี่ยนแปลงชนิดและระดับราคาของปลาที่นำเข้า แต่รายงานฉบับนี้ไม่ได้ระบุสาเหตุโดยตรง จึงไม่ควรเลือกสาเหตุใดสาเหตุหนึ่งมาอธิบายโดยไม่มีข้อมูลเพิ่มเติม

สิ่งที่ผู้ประกอบการทำได้ทันทีคือแยกข้อมูลคำสั่งซื้อตามประเทศ ชนิดปลา ขนาด เกรด ราคา และอัตราตายระหว่างขนส่ง แล้วเปรียบเทียบเป็นรายเดือน หากยอดขายลดลงแต่จำนวนตัวคงเดิม อาจสะท้อนปัญหาราคาและชนิดสินค้า หากจำนวนตัวลดลงพร้อมอัตราปฏิเสธสินค้าสูงขึ้น ควรย้อนตรวจสุขภาพปลา การอดอาหารก่อนแพ็ก ความหนาแน่นในถุง อุณหภูมิ และระยะเวลาขนส่ง

ตลาดสหรัฐฯ ให้ความสำคัญกับความสม่ำเสมอของสินค้าและเอกสารที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ ฟาร์มไทยจึงควรเตรียมข้อมูลแหล่งเพาะเลี้ยง รุ่นการผลิต การใช้ยา ผลตรวจสุขภาพ และขั้นตอนการกักโรคก่อนส่งออกให้ครบถ้วน การมีระบบบันทึกที่ดีช่วยลดความผิดพลาดเมื่อผู้ซื้อขอข้อมูลเพิ่มเติม และช่วยแยกสาเหตุเมื่อพบปัญหาหลังส่งมอบ

สำหรับฟาร์มขนาดเล็กที่ยังไม่ได้ส่งออกโดยตรง ตัวเลขตลาดนี้ก็มีความหมาย เพราะผู้รวบรวมและผู้ส่งออกอาจปรับปริมาณรับซื้อหรือเข้มงวดเรื่องคุณภาพมากขึ้น ฟาร์มควรลดการพึ่งพาปลาหรือสีเพียงแบบเดียว กระจายช่องทางขายภายในประเทศ และวางแผนผลิตร่วมกับผู้ซื้อแทนการเพาะจำนวนมากโดยไม่มีคำสั่งซื้อรองรับ

ด้านการตลาด ผู้ประกอบการไทยควรเปลี่ยนจากการแข่งขันด้านราคาล้วนไปสู่การขายคุณค่า เช่น ปลาจากระบบเพาะเลี้ยงที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ สายพันธุ์มีประวัติชัดเจน สุขภาพแข็งแรง อัตรารอดหลังขนส่งสูง และมีคู่มือปรับสภาพปลาหลังเดินทาง การลดการสูญเสียเพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์อาจสร้างความเชื่อมั่นและผลตอบแทนได้มากกว่าการลดราคาขาย

ในระดับอุตสาหกรรม ควรติดตามข้อมูลอย่างน้อย 3 ส่วนควบคู่กัน ได้แก่ มูลค่าและปริมาณส่งออกของไทยไปตลาดหลัก ข้อมูลนำเข้าของประเทศปลายทาง และข้อมูลคำสั่งซื้อจริงจากผู้ส่งออก การดูตัวเลขเพียงเดือนเดียวอาจผันผวนตามรอบขนส่ง แต่การลดลงทั้งเดือนเมษายนและยอดสะสมสี่เดือนเป็นสัญญาณที่ควรนำไปตั้งคำถามและตรวจข้อมูลต่อ ไม่ควรมองข้าม

ประโยชน์ต่อผู้เลี้ยงและผู้ประกอบการ

1. ใช้ข้อมูลตลาดจริงวางแผนการเพาะ ลดการผลิตเกินคำสั่งซื้อ

2. แยกวิเคราะห์ยอดขาย จำนวนตัว ราคา และอัตราตายเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

3. เพิ่มระบบกักโรค ตรวจสุขภาพ และบันทึกย้อนกลับก่อนส่งออก

4. กระจายชนิดปลา ตลาดปลายทาง และช่องทางขายเพื่อลดความเสี่ยง

5. เน้นอัตรารอดและคุณภาพหลังขนส่งแทนการแข่งขันด้านราคาเพียงอย่างเดียว

ที่มา:

สำนักงานที่ปรึกษาการเกษตร ประจำกรุงวอชิงตัน, รายงานสถานการณ์การค้าสินค้าเกษตร ประจำเดือนพฤษภาคม 2569 (ข้อมูล USITC)

https://www.opsmoac.go.th/dc-situation_price-files-481391791809

หมายเหตุ: เนื้อหาเรียบเรียงใหม่โดย TheSiamFish และใช้ภาพประกอบสร้างใหม่