บทนำ (Introduction)

ปลากัดป่าไทย (Wild Betta) ในกลุ่ม Betta splendens complex จัดเป็นทรัพยากรชีวภาพที่มีความหลากหลายทางพันธุกรรมสูงและมีความสำคัญยิ่งต่อระบบนิเวศแหล่งน้ำจืดของประเทศไทย (Kowasupat et al., 2012) โดยประกอบด้วยชนิดพันธุ์เด่นทางภูมิศาสตร์ เช่น ปลากัดมหาชัย (Betta mahachaiensis), ปลากัดอีสาน (Betta smaragdina), ปลากัดภาคใต้ (Betta imbellis) และปลากัดตะวันออก (Betta siamorientalis) (Vidthayanon, 2013) อย่างไรก็ดี การลดลงของถิ่นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติและปัญหาการปนเปื้อนทางพันธุกรรมจากการผสมข้ามสายพันธุ์ (Genetic Introgression) กับปลากัดเลี้ยง ทำให้ประชากรปลากัดป่าแท้ในธรรมชาติอยู่ในภาวะถูกคุกคาม (International Union for Conservation of Nature [IUCN], 2023)

1. การระบุเอกลักษณ์ทางพันธุกรรมด้วย DNA Barcoding และ Microsatellite Markers

การจำแนกชนิดพันธุ์ปลากัดป่าในอดีตด้วยลักษณะสัณฐานวิทยาภายนอกมีข้อจำกัดสูง (Panijpan et al., 2014) การใช้เครื่องหมายโมเลกุล COI ร่วมกับยีนในนิวเคลียสช่วยตรวจสอบสายพันธุ์แท้และประเมินระดับ Heterozygosity เพื่อป้องกันปัญหาเลือดชิดในฟาร์มเพาะเลี้ยง (Sriwattanarothai et al., 2025)

2. การอนุรักษ์นอกถิ่นกำเนิด (Ex-Situ Conservation) และการจัดการธนาคารเชื้อพันธุ์

การสร้างเครือข่ายพ่อแม่พันธุ์บริสุทธิ์ในระบบปิดช่วยลดการจับปลาจากธรรมชาติ (กรมประมง, 2568) และการแช่แข็งน้ำเชื้อช่วยรักษาความหลากหลายของยีนดั้งเดิมไว้ (Rungsin et al., 2024)

3. การยกระดับสู่ตลาดสากลด้วยมาตรฐานการตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability)

การออกใบรับรองสายพันธุ์ดิจิทัลช่วยเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจและสร้างความมั่นใจให้แก่ผู้ซื้อสากล (FAO, 2024)

เอกสารอ้างอิง (References - APA 7th Edition)

กรมประมง. (2568). แผนปฏิบัติการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์สัตว์น้ำประจำชาติอย่างยั่งยืน. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

Food and Agriculture Organization. (2024). Sustainable aquaculture development and genetic resource management. FAO Fisheries and Aquaculture Technical Paper No. 690.

International Union for Conservation of Nature. (2023). The IUCN Red List of Threatened Species: Betta mahachaiensis. IUCN.

Kowasupat, C., et al. (2012). Betta mahachaiensis, a new species of bubble-nesting fighting fish. Zootaxa, 3522(1), 49–60.

Panijpan, B., et al. (2014). Southeast Asian fighting fish show high levels of mitochondrial DNA diversity. Molecular Phylogenetics and Evolution, 79, 179–191.

Rungsin, W., et al. (2024). Cryopreservation of Siamese fighting fish milt. Aquaculture Research and Development, 15(3), 210–224.

Sriwattanarothai, N., et al. (2025). Genetic structure and parentage analysis in captive-bred wild betta populations. Aquaculture Reports, 34, Article 101890.

Vidthayanon, C. (2013). Freshwater fishes of Thailand (2nd ed.). Sarakadee Press.