เลือกกระดานสนทนา

คู่มือการเลี้ยง “ปลาอะโรวาน่า / ปลามังกร” (Asian Arowana - Scleropages formosus) ฉบับสมบูรณ์: จักรพรรดิแห่งมัจฉาชาติ สรีรวิทยากายวิภาค ตารางเคมีน้ำ โภชนาการ และการบริบาลขั้นสูง

🐉 จักรพรรดิแห่งมัจฉาชาติ และมังกรมีชีวิตแห่งเอเชีย

คู่มือการเลี้ยง “ปลาอะโรวาน่า / ปลามังกร” (Asian Arowana - Scleropages formosus) ฉบับสมบูรณ์

ปลาอะโรวาน่าเอเชีย (Asian Arowana - Scleropages formosus) หรือที่คนไทยและชาวเอเชียขนานนามว่า "ปลามังกร" คือสัญลักษณ์สูงสุดแห่งอำนาจบารมี ความมั่งคั่ง และความสง่างามในโลกของการเลี้ยงปลาสวยงาม จัดเป็นปลาโบราณดึกดำบรรพ์ที่สืบเชื้อสายมาจากยุคจูราสสิก (Jurassic Period) ด้วยลักษณะทางสรีรวิทยาอันน่าเกรงขาม เกล็ดไซคลอยด์ขนาดใหญ่สะท้อนประกายโลหะแวววาว หนวดคู่หน้าที่ยื่นสง่าดั่งมังกรในตำนาน และท่วงท่าการว่ายน้ำที่สุขุมเยือกเย็นประดุจจักรพรรดิแห่งสายน้ำ

1 อนุกรมวิธาน ชีววิทยา และสัณฐานวิทยากายวิภาคเชิงลึก (Taxonomy & Morphology)

ปลาอะโรวาน่าเอเชียจัดอยู่ในอันดับ Osteoglossiformes วงศ์ Osteoglossidae (ปลากระดูกลิ้น) สกุล Scleropages ได้รับการจำแนกชนิดครั้งแรกโดย Salomon Müller และ Hermann Schlegel ในปี ค.ศ. 1840 มีการจำแนกสายพันธุ์ทางภูมิศาสตร์และสีสันที่สำคัญในระดับการค้าสากลดังนี้:

  • 1. อะโรวาน่าซูเปอร์เรด / มังกรแดง (Super Red / Chili Red / Blood Red): มีถิ่นกำเนิดเฉพาะในลุ่มน้ำกาปูอัส (Kapuas River) และทะเลสาบเซนทารุม (Lake Sentarum) บนเกาะบอร์เนียว (กาลีมันตันตะวันตก ประเทศอินโดนีเซีย) เมื่อโตเต็มวัยจะมีแผ่นปิดเหงือก ครีบ และขอบเกล็ดเปลี่ยนเป็นสีแดงชาดหรือแดงเลือดนกสดใสอย่างน่าอัศจรรย์
  • 2. อะโรวาน่าทองมาเลย์ / ครอสแบ็ค (Malayan Golden / Crossback Golden): ถิ่นกำเนิดในรัฐเปรัก (Perak) ประเทศมาเลเซีย จุดเด่นคือเกล็ดสีทองคำเงางามเปิดเต็มข้ามสันหลัง (Sixth Scale Crossing) และมีเกล็ดละเอียดข้ามหลัง (Pearl scales) สีทองอร่ามเต็มแผง
  • 3. อะโรวาน่าทองอินโด / เรดเทลโกลเด้น (Red Tail Golden - RTG): ถิ่นกำเนิดในแม่น้ำเปกันบารู เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย เกล็ดสีทองจะเปิดถึงแถวที่ 4 หรือ 5 ครีบหางและครีบก้นมีสีแดงส้ม เป็นสายพันธุ์ยอดนิยมที่มีความทนทานสูง
  • 4. อะโรวาน่าเขียว / มังกรเขียว (Green Arowana): ถิ่นกำเนิดกว้างขวางในคาบสมุทรมลายู กัมพูชา เวียดนาม และภาคใต้ของประเทศไทย (ลุ่มน้ำสุไหงโกลก และแม่น้ำปัตตานี) ลำตัวสีเทาอมเขียวมะกอก เกล็ดเหลือบประกายเงิน

🔬 กายวิภาคศาสตร์และสรีรวิทยาอันทรงพลัง:

  • แผงกระดูกลิ้นและเขี้ยว (Bony Tongue & Dentition): ภายในช่องปาก ลิ้นมีโครงสร้างเป็นแผ่นกระดูกแข็งที่มีฟันเขี้ยวขนาดเล็กเรียงราย (Bony tongue) ทำงานร่วมกับฟันบนเพดานปากเพื่อบดขยี้โครงสร้างเปลือกแข็งของเหยื่อ เช่น กุ้ง ปู แมลง และเต่าขนาดเล็ก
  • หนวดคู่หน้าตรวจจับคลื่นสะเทือน (Sensory Barbels): บริเวณปลายขากรรไกรล่างมีหนวดยื่นตรง 1 คู่ อุดมไปด้วยเซลล์ประสาทรับสัมผัสทางกล (Mechanoreceptors) สามารถจับแรงกระเพื่อมของผิวน้ำที่เกิดจากแมลงหรือกบตกลงมาได้อย่างแม่นยำแม้ในความมืดสนิท
  • เกล็ดไซคลอยด์สะท้อนแสง (Cycloid Scales & Guanine Crystals): เกล็ดมีขนาดใหญ่ หนา และเรียงตัวเป็นระเบียบ 5–6 แถว แผ่นเกล็ดมีผลึกสารกัวนีน (Guanine) แทรกตัวอย่างหนาแน่น สะท้อนแสงได้รอบทิศทางสร้างประกายเมทัลลิกเงางาม
  • ครีบรวมศูนย์ด้านหลัง (Posteriorly Placed Fins): ครีบหลัง ครีบก้น และครีบหางถูกผลักร่นไปอยู่ชิดโคนหาง ทำให้เกิดแรงดีดพุ่งทะยาน (Explosive thrust) สามารถกระโดดขึ้นสู่อากาศได้สูงถึง 1.5–2 เมตรเพื่อโฉบเหยื่อตามกิ่งไม้

2 ชีวนิเวศวิทยาแหล่งกำเนิดและพฤติกรรมในธรรมชาติ (Biotope Ecology & Ethology)

ในธรรมชาติ ปลาอะโรวาน่าอาศัยอยู่ในระบบนิเวศ ป่าพรุน้ำดำ (Blackwater Peat Swamp Forest) และแม่น้ำที่ไหลเอื่อย น้ำในแหล่งอาศัยมีลักษณะเป็นสีน้ำตาลชาเข้มเหมือนน้ำชงใบไม้ อันเนื่องมาจากการทับถมของซากพืชและใบไม้จนปล่อยสารแทนนิน (Tannin) และกรดฮิวมิก (Humic acid) ออกมา น้ำจึงมีความเป็นกรดอ่อน (pH 5.5–6.8) และมีปริมาณแร่ธาตุละลายน้ำต่ำมาก (Soft water)

พฤติกรรมการอมไข่ในปากของเพศผู้ (Paternal Mouthbrooding): อะโรวาน่ามีพฤติกรรมการสืบพันธุ์ที่น่าทึ่ง โดยหลังจากตัวเมียวางไข่สีส้มขนาดใหญ่ (เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5–1.9 ซม.) จำนวน 30–80 ฟอง ตัวผู้จะทำการฉีดน้ำเชื้อและดูดไข่ทั้งหมดเข้าไปอมไว้ในช่องปาก พ่อปลาจะอดอาหารโดยสิ้นเชิงเป็นเวลานานถึง 6–8 สัปดาห์ คอยพ่นฟองอากาศและกลั้วน้ำในช่องปากเพื่อเพิ่มออกซิเจนให้แก่ลูกปลา จนกระทั่งลูกปลาฟักเป็นตัวและใช้อาหารจากถุงไข่แดงหมด พ่อปลาจึงจะค่อยๆ ปล่อยลูกปลาออกจากปาก

3 ตารางเคมีน้ำและวิศวกรรมการจัดตู้ปลาขนาดยักษ์ (Water Chemistry & Tank Engineering Table)

เนื่องจากปลามังกรสามารถเติบโตได้ยาวถึง 60–90 เซนติเมตร และมีน้ำหนักตัวมากกว่า 4–7 กิโลกรัม การจัดสภาพแวดล้อมและค่าน้ำจึงต้องได้มาตรฐานทางวิศวกรรมขั้นสูงสุด:

พารามิเตอร์คุณภาพน้ำ ช่วงค่ามาตรฐานที่ปลอดภัย ค่าเป้าหมายที่สมบูรณ์แบบ ความถี่ในการตรวจสอบ
อุณหภูมิน้ำ (Temperature) 26.0 – 31.0 °C 28.0 – 29.5 °C (คงที่) ตรวจสอบทุกวันด้วยเทอร์โมมิเตอร์ดิจิทัล
ความเป็นกรด-ด่าง (pH) 6.2 – 7.5 6.5 – 6.8 (กรดอ่อนกระตุ้นเม็ดสี) สัปดาห์ละ 2 ครั้ง (ห้ามแกว่งเกิน 0.3/วัน)
ความกระด้างทั่วไป (GH) 2 – 8 dGH 3 – 5 dGH (น้ำค่อนข้างอ่อน) เดือนละ 2 ครั้ง
แอมโมเนียและไนไตรท์ (NH3/NO2) 0.00 mg/L 0.00 mg/L (ต้องเป็นศูนย์เด็ดขาด) สัปดาห์ละ 1 ครั้ง
ไนเตรท (NO3) < 25 mg/L < 10 mg/L (รักษาความสดของน้ำ) สัปดาห์ละ 1 ครั้งก่อนเปลี่ยนน้ำ
ออกซิเจนละลายน้ำ (DO) > 5.0 mg/L > 6.5 mg/L (ลมเป่าแรงสม่ำเสมอ) ตรวจสอบระบบปั๊มลมสำรองไฟ

🏗️ สเปกวิศวกรรมตู้เลี้ยงและฝาปิดนิรภัย (Tank Engineering Specs):

  • ขนาดตู้ขั้นต่ำสำหรับปลาโตเต็มวัย (Minimum Tank Size): ขนาดตู้ขั้นต่ำไม่ควรน้อยกว่า 72 x 30 x 30 นิ้ว (กว้าง x ลึก x สูง) ปริมาตรน้ำประมาณ 1,000 ลิตร หรือหากเป็นไปได้ควรใช้ขนาด 84 x 36 x 30 นิ้ว เพื่อให้ปลามีพื้นที่กลับตัวได้สะดวก ลำตัวไม่คดงอ
  • ความหนาของกระจก (Glass Thickness): ต้องใช้กระจกโฟลตหรือกระจกเทมเปอร์ความหนาไม่ต่ำกว่า 15–19 มิลลิเมตร ยาแนวด้วยซิลิโคนโครงสร้างเกรดรับแรงดันสูง พร้อมคานบน (Top Bracing) ดามเสริมความแข็งแรงทุกระยะ 2 ฟุต
  • ฝาปิดตู้ระบบล็อกนิรภัยสองชั้น (Heavy Duty Locking Canopy): ปลามังกรมีพละกำลังการกระโดดรุนแรงที่สุดในบรรดาปลาน้ำจืด สามารถใช้หัวกระแทกฝาตู้กระจกธรรมดาแตกทะลุได้ ฝาปิดตู้ต้องเป็นโครงอะลูมิเนียมหรือสแตนเลสหนา มีกลอนล็อกแบบสลักแน่นหนาทั้งสองฝั่ง และอาจต้องวางแผ่นน้ำหนักถ่วงไว้ด้านบนเพื่อป้องกันปลาพุ่งชน
  • ระบบกรองล่างประสิทธิภาพสูง (Wet/Dry Sump Filtration): ปริมาตรกรองล่างควรมีขนาดไม่น้อยกว่า 30–40% ของตู้เลี้ยง อัตราหมุนเวียนน้ำ (Turnover Rate) 6–8 รอบต่อชั่วโมง บรรจุมีเดียชีวภาพคุณภาพสูง (เช่น เซรามิกริงค์, หินพัมมิส, Substrat Pro) ร่วมกับหลอด UV-C ป้องกันน้ำเขียวและแบคทีเรีย

4 วิศวกรรมแสงสว่างและการแทนนิ่งขับสีเกล็ด (Lighting Engineering & Tanning Protocols)

การพัฒนาของสีสันในปลามังกรไม่ได้ขึ้นอยู่กับพันธุกรรมเพียงอย่างเดียว แต่ถูกควบคุมด้วย เทคนิคการปรับสภาพแสง (Tanning Technique) เพื่อกระตุ้นให้เซลล์สร้างเม็ดสี (Chromatophores) หลั่งสารสีออกมาเคลือบบนชั้นเกล็ด:

  • เทคนิคตู้พื้นหลังขาว (White Tank Treatment - WTT): นิยมใช้กับอะโรวาน่าสายพันธุ์ทองมาเลย์ (Crossback) ในช่วงวัยเด็กถึงขนาด 10–12 นิ้ว การเลี้ยงในตู้สีขาวสว่างจ้าจะกระตุ้นให้สารสีดำ (Melanin) หดตัว และเร่งให้สารกัวนีน (Guanine) สีทองเปิดแผ่ขยายข้ามสันหลังเร็วขึ้น
  • เทคนิคตู้พื้นหลังดำ (Black Tank Treatment - BTT): ใช้กับอะโรวาน่าซูเปอร์เรดและทองมาเลย์วัยโต การเลี้ยงในตู้สีดำจะกระตุ้นให้สีแดงและสีทองสะท้อนความเข้มข้น ลึก และแวววาวอย่างเต็มพิกัด
  • โปรโตคอลหลอดไฟแทนนิ่ง (Tanning Light Schedule): ใช้หลอดไฟ Full-spectrum หรือหลอดแทนนิ่งเฉพาะที่มีคลื่นแสง UVA/UVB อุณหภูมิสี 6,500–10,000K ติดตั้งส่องด้านข้างตู้ เริ่มต้นเปิดวันละ 4–6 ชั่วโมง แล้วค่อยๆ เพิ่มเป็น 8–10 ชั่วโมงต่อวัน ช่วยเร่งสีแดงของขอบเกล็ดให้ตัดกันอย่างคมชัด

5 ตารางการให้อาหารรายสัปดาห์ครบ 7 วัน (7-Day Feeding Protocol Table)

อะโรวาน่าเป็นปลานักล่ากินเนื้อ (Carnivore) ระบบทางเดินอาหารสั้นและมีกรดเข้มข้น การให้อาหารที่หลากหลายช่วยป้องกันภาวะขาดสารอาหารและการเบื่ออาหาร:

วันในสัปดาห์ มื้อเช้า (09:00 น.) มื้อเย็น (18:00 น.) เป้าหมายโภชนาการและสารสำคัญ
วันจันทร์ กุ้งฝอยสดแกะกรีหัว (Shrimp Meat) กุ้งฝอยสดแช่แข็งผสมแอสตาแซนธิน เสริมไคตินและสารสีแคโรทีนอยด์ธรรมชาติเร่งสีเกล็ด
วันอังคาร จิ้งหรีดทองเพาะเลี้ยง (Gut-loaded Crickets) จิ้งหรีดโรยผงแคลเซียมและวิตามิน D3 โปรตีนแมลงย่อยง่าย เสริมความแข็งแรงของหนวดและกระดูก
วันพุธ เนื้อปลากะพงหั่นชิ้นพอดีคำ (Fish Fillet) เนื้อปลากะพงสดไร้กระดูก โปรตีนเนื้อปลาธรรมชาติ ไร้ไขมันส่วนเกิน รักษารูปร่างเพรียวสง่า
วันพฤหัสบดี หนอนนกหรือหนอนยักษ์ (Superworms) คัดลอกคราบขาว หนอนยักษ์แช่วิตามินซีเข้มข้น ไขมันและพลังงานสำรอง เสริมภูมิคุ้มกันความเครียด
วันศุกร์ กบนาขนาดเล็กคัดล้างสะอาด (Small Frogs) กุ้งฝอยสดทั้งเปลือก (ตัดกรี) จำลองอาหารในธรรมชาติ กระตุ้นสัญชาตญาณการล่าและกล้ามเนื้อ
วันเสาร์ อาหารเม็ดจมเกรดพรีเมียมเฉพาะมังกร (Arowana Pellets) อาหารเม็ดเสริมสาหร่ายสไปรูลิน่า ปรับสมดุลวิตามินและแร่ธาตุรวมที่อาหารสดอาจขาดไป
วันอาทิตย์ 🚫 งดให้อาหารทั้งวัน (Fasting Day - ดำเนินการเปลี่ยนถ่ายน้ำ 20%) ล้างลำไส้ ลดความดันแก๊สในกระเพาะอาหาร ป้องกันโรคถุงลมและท้องอืด

6 พฤติกรรม อาณาเขต และตารางความเข้ากันได้ของเพื่อนร่วมตู้ (Tankmates Compatibility)

ปลามังกรมีสัญชาตญาณหวงแหนอาณาเขตสูงมาก โดยเฉพาะที่ระดับผิวน้ำ การเลือกเพื่อนร่วมตู้ต้องเลือกปลาที่หากินระดับกลางน้ำถึงก้นตู้ และมีขนาดใหญ่เกินกว่าที่ปลามังกรจะกลืนลงคอได้:

ชนิดเพื่อนร่วมตู้ ระดับชั้นน้ำ ระดับความเข้ากันได้ ข้อแนะนำและข้อควรระวัง
ปลากระเบนแบล็กไดมอนด์ (Black Diamond Stingray) พื้นตู้ (Bottom) ⭐⭐⭐⭐⭐ (ยอดเยี่ยมที่สุด) อยู่ระดับพื้นตู้ ไม่แย่งอาณาเขตผิวน้ำ ช่วยเก็บเศษอาหารก้นตู้
ปลานกแก้วมาเฟีย (Blood Parrot Cichlid) กลางน้ำ (Mid-water) ⭐⭐⭐⭐ (ดีมาก) ลำตัวกลมแบน คล่องแคล่ว ช่วยเป็นเป้าเบี่ยงเบนความสนใจ (Target fish)
ปลาเสือตอลายใหญ่ (Siamese Tigerfish) กลางน้ำถึงพื้นตู้ ⭐⭐⭐⭐ (ดีมาก) ทัศนคติสุขุม ว่ายช้า ลำตัวสูง ลวดลายตัดกับปลามังกรอย่างสง่างาม
ปลาหมูอินโด (Clown Loach) ขนาดใหญ่ > 5 นิ้ว พื้นตู้ (Bottom) ⭐⭐⭐⭐ (ดีมาก) ช่วยเก็บเศษอาหารตามซอกมุม ห้ามใส่ปลาหมูขนาดเล็กเพราะจะโดนกิน
ปลามังกรตัวอื่น (Arowana Tankmate) ผิวน้ำ (Surface) ⚠️ เสี่ยงสูง (ต้องเลี้ยง Comm 5-9 ตัวขึ้นไป) ห้ามเลี้ยง 2-3 ตัวเพราะจะกัดกันตาย ต้องเลี้ยงเดี่ยว 1 ตัว หรือตู้คอมมูนิตี้ 5-9 ตัวในตู้ 100+ นิ้ว

7 พยาธิวิทยา ศัลยกรรมตกแต่ง และการรักษาโรค (Pathology & Surgery Table)

⚠️ ข้อควรระวังในการใช้ยากับปลามังกร:

ปลามังกรเป็นปลาเกล็ดโบราณที่มีความไวต่อสารเคมีสูงมาก ห้ามใช้ยาฟอร์มาลีน (Formalin) เข้มข้น หรือสารประกอบทองแดง (Copper Sulfate) ในตู้เลี้ยงปลามังกรโดยเด็ดขาด เพราะจะทำให้เหงือกไหม้ ช็อก และตายอย่างเฉียบพลัน การรักษาควรเน้นการคุมอุณหภูมิ เกลือสมุทรบริสุทธิ์ และยาปฏิชีวนะเฉพาะทาง

โรคและพยาธิสภาพ สาเหตุหลัก อาการทางคลินิก แนวทางการรักษาและศัลยกรรม
โรคตาตก (Drop Eye) ไขมันสะสมหลังเบ้าตา, แสงสะท้อนพื้นตู้, นิสัยมองเหยื่อจมก้นตู้ ลูกตาม้วนเอียงมองลงล่าง ไม่สามารถสบตามองบนได้ตามธรรมชาติ ย้ายลงบ่อทึบแสง, แขวนลูกปิงปองลอยน้ำฝึกมองบน, ศัลยกรรมกรีดเลาะไขมันหลังเบ้าตาโดยสัตวแพทย์
โรคเหงือกม้วน (Gill Curling) น้ำสกปรกสะสมแอมโมเนีย, ออกซิเจนต่ำ, ตู้เล็กเกินไป ขอบแผ่นปิดเหงือกอ่อนม้วนงอเปิดออก เห็นเหงือกสีแดงด้านใน ระยะแรก: ปรับค่าน้ำและเป่าออกซิเจนแรง / ระยะรุนแรง: วางยาสลบ (AQUI-S หรือ Clove oil) ขลิบตัดแต่งขอบเหงือกที่ม้วนทิ้งเพื่อให้งอกใหม่เรียบเนียน
โรคตุ่มพองเกล็ด (Scale Blister) แบคทีเรียกลุ่ม Pseudomonas หรือน้ำมีสารอินทรีย์หมักหมม มีตุ่มน้ำใสพองบวมใต้เกล็ด เกล็ดอ้าออก ลำตัวเป็นจุดแดง เปลี่ยนน้ำ 30%, ใส่เกลือ 0.2%, แช่ยาปฏิชีวนะ Enrofloxacin 10-15 mg/L นาน 5-7 วัน
ก้านครีบหักหรือบิดงอ (Broken Fin Rays) ตกใจพุ่งชนตู้ หรือการต่อสู้ในตู้รวม ก้านครีบหักพับ ว่ายน้ำเสียสมดุล ครีบไม่คลี่บาน วางยาสลบ ใช้กรรไกรผ่าตัดคมกริบตัดเล็มก้านครีบส่วนที่หักออก ครีบจะงอกใหม่สมบูรณ์ภายใน 4–8 สัปดาห์

8 อนุสัญญาไซเตส (CITES) การฝังไมโครชิป และการครอบครองอย่างถูกกฎหมาย

ปลาอะโรวาน่าเอเชียถูกจัดให้อยู่ใน บัญชีหมายเลข 1 ของอนุสัญญา CITES (Appendix I) ซึ่งเป็นสัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่งและห้ามทำการค้าจากธรรมชาติโดยเด็ดขาด การเลี้ยงและการค้าปลามังกรอย่างถูกกฎหมายต้องปฏิบัติตามมาตรฐานสากลดังนี้:

  • ฟาร์มเพาะพันธุ์ที่ขึ้นทะเบียนกับ CITES เท่านั้น (Registered Captive Breeding Facilities): ปลาทุกตัวต้องเกิดจากการเพาะพันธุ์รุ่นที่ 2 (F2 generation) ขึ้นไปในฟาร์มที่ได้รับการรับรองจาก CITES Secretariat
  • การฝังไมโครชิปมาตรฐานสากล (Passive Integrated Transponder - PIT Tag): ปลาที่มีขนาดตั้งแต่ 10–12 เซนติเมตรขึ้นไป จะต้องได้รับการฝังไมโครชิปความถี่ 134.2 kHz หรือ 125 kHz บริเวณกล้ามเนื้อโคนครีบหลังหรือช่องท้อง โดยมีหมายเลขรหัสเฉพาะตัว 15 หลัก ไม่ซ้ำกันในโลก
  • ใบรับรองสายพันธุ์แท้ (Certificate of Authenticity): ผู้ซื้อต้องได้รับใบรับรองประจำตัวปลาที่ระบุหมายเลขชิปตรงกับตัวปลา (สามารถใช้เครื่องสแกน RFID อ่านค่าได้ทันที) ชื่อฟาร์มผู้ผลิต และชนิดสายพันธุ์ เพื่อใช้ในการขออนุญาตครอบครองกับกรมประมงอย่างถูกต้องตามกฎหมาย

📚 เอกสารและงานวิจัยอ้างอิงทางวิชาการ (Academic References - APA 7th Edition):

  1. Kottelat, M., & Widjanarti, E. (2005). The fishes of Danau Sentarum National Park and the Kapuas Lakes area, Kalimantan Barat, Indonesia. The Raffles Bulletin of Zoology, Supplement No. 13, 139–173.
  2. Pouyaud, L., Sudarto, & Teugels, G. G. (2003). The different colour varieties of the Asian arowana Scleropages formosus (Osteoglossidae) are distinct species: morphologic and genetic evidences. Cybium, 27(4), 287–305.
  3. Scott, D. B. C., & Fuller, J. D. (1976). The reproductive biology of Scleropages formosus (Müller & Schlegel) (Osteoglossomorpha, Osteoglossidae) in Malaya and the morphology of its mouthbrooding behaviour. Journal of Fish Biology, 8(1), 45–53.
  4. Yue, G. H., Li, Y., Chen, F., Cho, S., Lim, L. C., & Orban, L. (2004). Comparison of three DNA marker systems for assessing genetic diversity in Asian arowana (Scleropages formosus). Electrophoresis, 25(14), 2181–2189. https://doi.org/10.1002/elps.200305943
  5. Department of Fisheries Thailand. (2020). คู่มือการขึ้นทะเบียนและการตรวจสอบสัตว์น้ำคุ้มครองตามอนุสัญญาไซเตส (CITES). สำนักวิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืด, กรมประมง.
  6. Nelson, J. S., Grande, T. C., & Wilson, M. V. (2016). Fishes of the World (5th ed.). John Wiley & Sons.

0 ความคิดเห็น

แสดงความคิดเห็น

เข้าสู่ระบบเพื่อแสดงความคิดเห็น *

เข้าสู่ระบบ

Copyright 2021-2023 © thesiamfish